پنجشنبه هشتم فروردین 1387
رؤخساري ئةفسانة و ئوستوورة
رؤخساري ئةفسانة و ئوستوورة
بة سيماي شصعرةكاني
قانيعةوة
رةووف مةحموودثوور ـ مةريوان
خةيالَم واية زورِنايةك لة سةر شاخ و ٌٍضيا لصدةم
قوَلَي بص عاري هةلَمالَم ًًٌٍ، لة بةزمي بص حةيا لصدةم
لة كةللةم تةم ئةكا دوودي هةناسةي سةد وةكوو فةرهاد
بة يادي شوَري شيرينم قولَنطي بيَ بةها لصدةم
كة من ئوستادي مةجنوونم لة عيلمي شصتيا ئةمجا
لة كصوي نةجدةدا خوَشة، كة لافي بارةطا لصدةم
ئةفسانة و نوستوورة، كؤنترين دياردة و ئاسةوار، لة سةر بنةماي لصكدانةوة ، شي كردنةوة، هةلَسةنطاندن ، بؤضوون و هةلَوصست وةرطرتني مرؤفي ئةوسا، لةسةر رووداوو بةسةرهات وئةطةرة زةينيةكانن كة هةپقوپاوي بيري سةردةمانصكي ئادةميزادن . ئادةميزادصك كة لة زؤر بنةمادا خؤي بةهاوبةشي ديتران و لة زؤر بابةتي تردا خؤي بة »تايبةت» و «كةس» زانيوة . ديارة هزر و حةزي ناوضةيي وسةردةم، لةوةها روانطةيةكدا بص سووض نةبوونة . ريشةدار بووني ئوستوورة لة ناخي «جةماوةر» و«كةس»دا، وةزعصكي وةهاي ثصك هصناوة كة هةردةم ئةطةري ضةكةرةكصشانةوةي هةبصت وبةدةم ئةندصشةي سةردةمةوة ببزصتةوة. وةك «يونط» ئةلَصت: «ئوستوورةكان لة رصطةي حافيزةي ناخودئاطاي جةماوةرةوة لة نةوةيةكةوة بؤنةوةيةكي كة، بارطة ئةطوصزصنةوة و لة ذياندا خاوةن طةرِي تايبةت بة خؤيانن » . ئةوةية كة زؤربةي ئةديبان و شاعيران ، بؤ رازاندنةوةي تةلاري بةرهةم و كاركردنة سةر جةماوةر دةست بؤ ئوستوورةكان ئةبةن و ئةيان سةردةمصنن .زانايان لة سةر ئةوباوةرِةن كة ئوستوورة لة «رصطةي هصما(نماد) ، خوازة (ئيستعارة) و تةشبية يان تةلميحةوة » لة شيعردا خؤي دةرئةخات . بة تايبةت جةختي زؤر لة سةر نمادةدصرينةكان يان (كهن الطوها ـ ئاركي تايبةكان ) ئةكريَت وبايةخي ثيَ نةدريَت . وةك «ميرجةلالةدين كةزازي » جةختي لة سةر ئةكات : « ئةو طةلاتةي كة خاوةن فةرهةنط و ئةدةبي دةولَةمةند و بنةماداران و مصذوويةكي كؤنيان هةية ، ئوستوورةكان كاري زؤرتر لة سةر بةرهةم و طةرِة حةماسي يةكانيان ئةكةن .» لة ئةدةبي كورديشدا ، ئوستوورة بايةخي زؤري ثصدراوة و جصطة ثةنجةي بةسةر تةوصلَي بةرهةكانةوة ديارة . ئةمةش بؤهةندص هؤكاري تايبةت ئةطةرِصتةوة كة بةوةي ثصشوو زياد ئةبن .
«ماموَستا قانيع »يش وةك يةكصك لة شاعيراني كورد، كة رةط و ريشةي لة ناخي جةماوةرداية ، بة جاران دةسةويةخةي ناخودئاطاي طشــتي ئةبـصتةوة و ئوســتوورة و ئةفســانة ئةكاتة كةرةستةيةك بؤ طةيشـتن بة مةبةست .جةماوةري بوون ـ زماني خؤمالَي ، ئاواتي بةرز لةلايةك و لةولاشةوة رانةبينين بة جةماوةري سةردةمي خؤيةوة ، ئةو هؤكارانةن كة بوونةت سةبةب تا «قانيع» روانطةيةكي تايبةتي دةرهةق بة ئوسـتوورة و ئةفسانة هةبصت و ذيرانة ودةســتةمؤ كراو، بــيانخاتة ناو نةخشةي بةرهةمةكانييةوة. ئةو لةلايةكةوة ئوســتوورة ئةكاتة كةرةستة بؤ هروذاندن ، هان دان ، باوةرِثص بةخشين و لةلايةكي كةوة هصرش ئةباتة سةر باووبالؤرةي هيض و ثووض و بص بنةما. لةم دةقةدا هةولَ دراوة تيشك بخرصتة سةر روانطةي «قانيع» لة سةر ئةفسانة و ئوستوورة و بالؤرةي هيض و ثوض لة كولتووري جةماورةي كورددا.
ئةلف: ئوستوورة:
«ميرجةلالةلدين كةزازي» لة ثةرتووكي (رؤياـ حماسة و ئوستورة)دا جةخت لة سةر ئوستوورة ئةكات و ئةپصت : «ئوستوورة لة بةربلاَوترين مانادا، جؤرصك جيهان بيني دصرينة. بنةماي ئوستوورةلة سةر دةسكةوت و دؤزراوة دصرينةكاني مرؤظ ئةخولقصت». هةر وةها لة هةپسةنطاندني جيهان بيني ئوستوورةيي لة ئاست ئةواني كةدا، ئةپصت:«ئةطةر قةبـوولَ بكةين كة ئوستوورة قوتابخانةيةكي هزري و دنيا شناسانةية كة لة خةپكي كؤنةوة وةك يادطار ماوةتةوة، باوةرِمان كردوة كة نرخة فةرهةنطييةكةي لة جيهان بـيني يةكاني تر كةمترنية. لة بــةر ئةوةي لة جيهان بيني ئوستوورةيشدا، مرؤظ ولاَم بداتةوة و بة ثاپةثشتي ئةوان،رازي «بوون» و «طةردوون» ئاشكرا بكات.»
«مامؤستا قانيع»يش ثيشاني داوة كة باوةرِي بة هصزي نةثساوةي ئوستوورة و نمادة دصرينةكان هةية. بؤية دةستي بؤبردوون و بة شصوةيةكي سةردةمانة، بؤكردنةوةي طرص كوصرةي قوذبنصكي ذياني سةردةم، كردووني بة كةرةستة.
لاي ئةو، ئوستوورة، يةكةم: نمادي خؤرِاطي و بـةرخؤدان ، دووهةم: كةرةستةي ثيانازين و سةردةم ، بووطن.
هةرضةند لة ئوستوورة ئاشقانةكانيشدا ، ئةوين و حةماســةي تصكةپ كردوة و دووبارة لة ثصناو طةيشتن بة مةبةست هةوپي داوة.
بةر لةوةي بيَمة سةر راظة كردني ئةو باسة، باشترة لة ذصر تيشكي بؤ ضوونة كاني «يوونط»دا، وةرامي ثرسيارصك بدةينةوة ئةويش ئةوةية كة: «بؤضي «قانيع» ثةناي بؤ ئوستوورة بردوة؟!»
«يوونط» لاي واية: «خةپكي روذهةلَات بــة ثصضةوانةي خةپكي رؤذئاوا، لة نيَوان تةبصعةت و رؤحدا، رؤحي هةپبذاردوة و لة سةر ئةو باوةرِة بووة كة مادة، بيَذطة لة (مايا) هيضي ترنية. ئةويةكة لة نصوان هةذاري و شرِوَپةيي تايبـةت بة ئاسيا، لة هزري خؤيدا دوضاري كةم هازي و خةواپوويي بووة».
«قانيع» وةك كؤمةپكاريَكي لصهاتوو كاتيَ سرِوســيواپي جةماوةرةكةي ئةبيَني و لة طةپ ئاواتي بةرز و بيري تيذي خؤي هةپيان ئةسةنطصنيَ، دوو رصطة زياتري بؤ نامصنصتةوة:
يةكةم: دپي بةداهاتووخوَش ئةكات و بــةوة رازي ئةبصت كة طواية بيرةكةي لة داهاتوودا ثةرةئةسصنص و جةماوةر لة خةودائةضپةكن.
ئةي وةتةن هيض خةم مةخَورؤذيَ ئةبيَ بــؤئاخـري
دةستي(بـــةيزا)دةركةوص سيحــري نةمصنص ساميري
قانيعم ئةسثي خةياپم ضةندص ترســةرطةرم ئةبي
َمشتةري ئةشعارةكانم قةرِنص تر بص شــةرم ئةبص
دووهةم: ئةضيَتة ناو ناخودئاطايخؤي وجةماوةرو ثةنا بـؤ ئوســتوورةكان ئةبات. لة عالةمي ئوستوورةكاندا لة شةقةي بالَي ئازايي و خيرةت ئةدات و بـؤ دپ خؤش كردن ! يان قــةرةبووكردنةوةي طرصي دپ، زياتر لةتةوان و حةوسةپةي مرؤفي ئاســايي، هصز و تةوان بــؤ خؤي وجةماوةرةكةي رةوا ئةبينص. تا بــةشكةم لةسصبةري ئةو بةشكةمةدا ، شنةيةك هةپبكات، وةك ئةپصت:
كص ئةپص نةم ضةشتووة نووكي رمي كوردي نةذاد
راني دةرخاتا ببينم داغمةي شصـراني كــورد
ئةوحةزة بة رادةيةكة تةنانةت بةنديخانةش بةلايةوة ئةكاتة ذوانطةي ئاوات و ئةلَقةئةپقةي ثصوةنيش ئةبيَتة ثپثپة و لةرزانة. ضونكوو لة سةر ئةو باةرِةية كة: بة زةبري ضةكوشي كاوة مصشكي ئةثذيَ قةوارةي ثووضةپي زووحاكي زاپم .
1ـ ئوستوورة، وةك سةمبـولي خؤرِاطري وبةرخودان:
«مامؤستا قانيع»، هوشيارانة ثةيي بةو راستية بردوة كة ثرذةي ئوستوورةكان، بـة تايبـةت نمادةكاني ثاپةواني، لـة ذصر تـوصي زةيني شــاردراوةي طةل و جةماوةردا خؤي مةپاس داوة. ئةوية كة بــؤ شــپةذاندني وزةي خيرةت و خؤرِاطري، ثةردةي لة سةر لا ئةداتةوة و ثةناي بؤ ئةبات. ئةمةش كاتيَكة كة تصئةطات تا ض رادةيةك بةشي ئاوز و (ئةقپي تاكةكةسي) خةپكاني سةردةم كپوَپ و جصطةي متمانةنينة.
ئةي خاكي وةتةمن قورِ بة سةرو بص سةروثا خؤم
بؤ بص هونةري ئةهلي وةتةن شصتـي جةفاخـؤم
ئةوةتا بؤ قةرةبوو كردنةوة و هاندان بةرةو دةرباز بوون لةو تةليسـمة، دةست بـؤ هصزي جادوو طةرانةي ئوســتوورة ئةبات. لة وةها هةل ومةرجصكدا، لاي «قــانيع»، ئوســتوورة ئةبيَتة سةمبولي بةرخودان و هان دةر. ئةبيَتة كةرةستةي شةقپ شكصنص جووپةي جةماوةر. بـيَ خؤنية كة زياتر بــرةو بـة نمادة كةسي يةكان ئةدرصت. ئةوانةي كة نةخشي ثاپةوان و رزطاريخوازانةيان هةبووة و بؤن و بةرامةيان هصشتا لة دپي جةماوةردا طةردةلووليةتي .
وةك ئةپصت:
بة زةبري ضةكؤشي كاوة مصشكي ئةثذيَت
قةوارةي ثووضةلَـي زووحاكي زاپــم
بة ئاويَستا، بةزةردشت، بة ئاطــر ضؤن نة نازم
من بناغةي وةحدةت و ئةفكاري ئينسـاني كة دامةرزان
مردنم ضاكة عةزيزم بيذةني خوســرةونةذاد
ئصستة مةحكوومي ضةثؤكي جوولةكةي كاشاني ية
كواني ئةوبازة ضريكةي سةد شةهصني كةرِئةكرد
بـؤضي لةقل لةق خؤي رةئيســي ضةشمةو وسةركانيية
ديواري مةحبةسم شةرق و جنووب و غةرب و شيمالة
بة ضي ئيبرا ئةبيَ موجريم، خةتاباري مناپي بص
وابزانم بص ئةدةب نابم ئةطةر ئةمرِؤ بپيَم
تؤلة لوقمان و ئةرةستوو بة فام و داناتري
يان :
ئةي وةتةن يةعقووبي تؤم و يووسفم لص طوم بووة
ئةي وةتةن بةد ناوي تؤم و ئابرِووم بؤ تؤ ضــووة
تا ئاخري حةزي دپي دةر ئةخات و ئةطةرِصتةوة بؤ سةردةم و بةدةم ئاهصكةوة ئةپيَت:
ض خؤشة قانعا بص خةوف و ئةندصش
بپصيت زاپم لة كؤصية من زةواپم
زؤر كةسايةتي ئوســتوورةيي وةك: كاوةـ زووحاك ـ زةردةشت ـ لوقـمان ـ ئةرةسـتوو ـ يؤسف ـ يةعقووب ـ رؤسةم ـ ئةفراسـياو ـ يةزطةرد ـ طيو ـ طودةرز ـ شـةداد ـ ئةهريمةن ـ سـپصمان ـ فةيلةقــووس ـ هامان ـ طورطين ـ فيرعةون ـ حــاتةم ـ، كة وةك ديارة هةنديَكيان كةســـــايةتي نيوة مصذوويين، تةنانةت تاكةسايةتيية مصذوويييةكانيش نزيك ئةبصتةوة و هةموويان ئةكاتة كةرةستة بؤ طةيشتن بة مةبةستي سةرةكي خؤي.
هةر وةها زؤر ئوســتوورةي وةك: ئاوي ذيان، دايكي وةتةن، قورباني و بةلاَطةردان، سيحري ساميري، دةستي بيزا، هتد ... ئةكاتة كةرةستة بــؤ رازانةوةي باپة خانةي مةبةست .
2ـ ئوستوورة، وةك ئامرزاي هةپسةنطاندن وثصوة نازين.
ئةطةر لة روانطةي رةوان ناسي كؤمةلاَيةتي يةوة سةرنجي شـيعرةكاني «قانيع» بدةين.بؤمان دةرنةكةوص كةلةكاتي هةپســــةنطاندني جةماوةري طةلةكةي لة طةپ هي بــياني دا، لؤذ و بةحةسرةتة و دةستي خةفةت ئةداتة بةر ئةذنوَي.
دةراوسصكانمان كةشفي مانط و روَذ و خؤر ئةكةن
مامةسؤفي لاي ئيمةش كةشفي دؤپةي نان ئةكا
كافرة سـةط بابة كان كةي سةنعةتة تةلسـةز ئةكةن
حمدوللا كوردي لاي ئصمة قولَينة وتةيمـــان ئةكا
لة بواري بةشي ذيري و فةن و تةكنيك، طةلةكةي خؤي بـة جصماو وكپؤپ ئةبــينص و لة بـواري كؤمةلاَيةتي و سياسيشةوة، هةناسةي سارد هةپئةكيَشيَ.
كاتيَ لة بةرامبةر برةو وطةشةي ذيري و عيلم و تةكنيك و ثصشـــكةوتن دا، ثرض و نووشتة و كاني باو بالؤرةي ثرِووثووضي ديكة ئةبينيَ، هةست بة دپ ساردي ئةكات و بؤكرِوزي دپي ئةطاتة عةرش.
ئةي كوردي سةراسيمة لة هةر ذوور و لة خورا
وةي سةركزو ئاشوفتة لة دصهات و لة شــارا
من ضؤن نةطريم هصندة كز و خوار و زةليلـي
سةر تا بة قةدةم غةرقي لة ناو تؤز و غوبـارا
ئةي كؤمةپي كوردانـي هونةروةر ض عةجايب؟!
بة لاَم جار جاريش رةطي خيرةت واي لص ئةكات بة جوَرصك لة ئةم كزي و ضارةرِةشيية كةم بكاتةوة، وةك بپصي: بةشكةم وانةبص. لةو حالَةدا تاريفي كوصســتان و طؤل و مصرط و بــةندةنةكاني كوردةواري ئةكات.
حةقمة طةر شةيداي وةتةن بم ئةي رةقيبي نابةكار
سةيري ئةم شاخ و ضياو ئاو و هةواي كؤيستانة كة
نيعمةتة ئةم خاك و خؤپةم تا ئةبةد بة جصي نايةپم
خاكي سووتاوي وةتةن بؤســورمةيي ضاوانمة
ئةمجا ثةنا بؤ ئوسـتوورة دصرينةكان ئةبـات و زةقيان ئةكاتةوة تا بةشكة تؤزقاپصك سوكنايي بةدپة ثأجؤشةكةي خؤي بدات:
×كص ئةپيَ نةم ضةشتووة نووكي رمي كوردي نةذاد
راني دةرخا تا ببينم داغمةي شصـراني كــورد
×بة زةبري ضةكوشي كاوة مصشكي ئةثذيَ
قةوارةي ثووضةلَـي زووحاكي زاپــم
×تافوارةي خوصني جةرطم قرمةكاتة حةوزي دپ
نانوارِم جاريَ تر، هةرطيز بة حةوزي كةسةردا
×تا كوو من رؤسـتةمم بـوو رؤذي حــةمپة و كةشمةكش
ســةركزي طورزي طران بـــوون هةزار ئةفراسياب
×يةزدي جوردم يةزدي كوردانة ئةبص ضؤن ون ببص
كص هةتاوي بؤ ئةشارصتــؤلة ذصر ثةردةي نيقاب
×لة كةلپةم تةم ئةكات دوودي هةناسةي سةد وةكو فةرهاد
لة دپما شؤرِش ئةنطصــــــــزة بناغةي حاكـــمي بابل
×موقةدةر باپي توند بةستةم وتي: قف ايهاالعاجل
لة ثشتي باوة ئادةم دا تةكانــم دا لة بؤ سبقةت
×وا بزانم بص ئةدةب نابم ئةطةر ئةمرِؤبپصم
تؤلة لوقمان و ئةرةستوو بة فام و داناتري
3ـ ئوستــورةكاني ئةوين ،لة شيــعري«قانيع»دا
ئةوين سةرضاوةي وزةي لة بن نةهاتووي ذيانة. بص ئةوين ذيان مةرطة. بة تايـبةت كة شاعير حةزي خؤشـة ويسـتي لة دپيدا ضةكةرةي كصشـــا، زماني ئاشقـــانة ئةكاتة كةرةستة و ئةشق و حةماسة ثصكةوة تصكةپ ئةكات. «قانيع»وةك شــاعيرصكي خةپــكيي، ئةشقـي خةلَك و وةلاَت طرِي تصبةر ئةدات، بة جؤرصك كة لة عالةمي ئةشـق و دلَداريش دا، سةوداسةري حةزة طةورةكانة و خؤي لة ثصناوكوَمةپ دا ئةبينيَ. يان بة واتاي «سةييدعةلي سالَحي»، بة شصوةيةكي تايـبةت زماني «ليريك» و حةماسة ثصكةوة جؤش ئةكات و هةستي حةماسي و عاتيفةي ئاشقانة ئةكاتة طوپجارِي حةز، تا بةشكةم بؤنصكي خؤش بة جةماوةر ببةخشن و لاني كةم قوذبـنيَكي زةمةنيي و مةكانيي ولاَت برِّازيَتةوة.
ئةوةية كة لاي «قانيع»،تةنانةت ئةشقيش كةرةستة و ئامرازة و لة خزمةت بةرذةوةندي بـــالاَي جةماوةرداية.
كاتص شيَعرة ئاشقانةكاني «قانيع» ئةخوصنيتةوة؛ بيري «حةميد موسةديق» ئةكةويتةوة كة ئةپصت:« من لـة ئاشقــــانةترين شيعرةكانيشمدا، مةسةلة كؤمةلاَيةتييةكان ثشــــت طوص ناخةم. ضونكوو لة طةپيان دةسةويةخةم و بـــةشصكن لة ذيانم»
«قانيع»يش تةنانةت ئةطةر جار وبـار لةنجةي شـؤرِة كضيَك هةستي ئةبزوصنص، هةوپ ئةدات قــةوارةيةكي نةتةوايةتي و حةماسي ثص ببةخشص. ض بطات بة ئوستوورة و نمادةكاني ئةشق و وةفاداري، كة هةركام بة جؤرصك روالَةتي كزيي خةپك و بتنطةشةي هان دةرانة و ئةمة كدارانةيان ثصوة ديارة و لة خزمـةت مةبةستي تايبةتدان :
×لة كصوي بصســــتووني ئةشق دا فةرهادي بةدبةختم
وةلةو شيـرينةكةم مةيلي دپي ثةرويزي كيسراكا
×لة عيشقي تاقة خاپيَ بـوو لة ضاهي غةب غةبي شيرين
كة ئيَستاش جؤشي هةرماوة، ئةساسي شؤرِشي فةرهاد
×بصســـتوونة كوردســـان و رةنجي كورد فةرهادي ية
مةرجي خوسـرةو وا تةواو بوو فيكرةكةي بةربادي ية
×قةتپي سةد شصرؤ ئةكا شـيريني دايكي كوردستان
طةر رةقيب مةنعم بـكا بؤ طيان فيدايي قاسيدت
×رؤستةمي مةيداني عيشقت ضؤن بة طوصي طورطين ئةكا
ئةي وةتةن دصوانةكةي تؤم و بةلاَ طةرداني بةر ثيَتم
×ئةطةر بيَت و قةبووپم كةي بة دلَ سةر بازي سةر ريَتم
جطةر سووتاوي لاواني بة بـص ماپ و بـة بـص جصتم
لة بـاغي عيشقــي ميللةت دا، فيدا كاري نةكةم شصتم
×تا تةماشاي قـامةت و لةنجةي كضي كوردم ببص
حؤري يوغيلماني سؤفي مفتة خوارم بؤ ضية؟
×ئةي وةتةن يةعقووبي تؤم و يؤسفم لص طوم بووة
ئةي وةتةن بةدناوي تؤم و ئابرِووم بؤ تؤ ضووة!
×فةرهاد بؤ شيرين ضةكوشي ئةوةشان
بةردي ئةتاشي و بةردي ئةسووتان
ئةي بؤ فةرهاديَك نةهاتة رووي كار
شصوةن بتاشيَ لة رووي كوردستان
ب:بةشي ثرِوثووض و خةرافات:
حاشـاي لص ناكرص كة «قانيع» بةر لةوةي شاعير بصت، كؤمةپ شناسيَك بووطة كة بة ثصي سةردةم و دةرفةت، باش دةر كةوتوة. ئةو بة ناخــي كؤمــةپدا رؤضووة و كــؤسث و لةنطةرةكاني سةر رصطةي طةشـةي هةمة لايةنةي ناســيوة و لصي راماوة. ئةوةية كة «ضخوَف» وتةني، ئةيةويَت بة نيشان دانةوة و زةق كردنةوةيان، كؤمةپ بؤ بنبأ كردن و سأينةوةيان هان بدات.
ئةطةر بؤ وةستانةوة دذ بة نةزاني و خورافةثةرةستي و ناطةشةسةندوويي ئةيةوصت بانطةشةي بزاظ لة جةماوةر بكات،تةنيا رصطةي لة خوصندن و فصرطة ئةبينصت. بؤية دصتة هاوار و بة طوصضكةي خةپكدا ئةضأصت :
سوذدة بؤ زانين ببةن، حيكمةت بة زاري فصر ببن
ئةي برا بيطرنة طويَ ماريفةتي ثيرشاليار!
رؤپةكةم خوصندن بخوصنة مةكتةبة دةرماني كورد
تصطةيشتن مةلَهةمة بـؤ زامي بـص ساماني كورد!
ئةوباش تصطةيشــتووة كة تةنيا لافاوي خوصندن و ذيري ية كة ئةتوانصت شـةخةپي ثرِوثووض و خةرافات لة مصشـكي جةماوةردا رابمالَص. هةر بؤية ئاوا بة جةختةوة ئةو بانطةشةية دةزأصنص و ئةيكاتة تةثپي خةوزأاني خةپك.
«قـانيع» روانطةيةكي نسبي لة ئاست بةشــصك لة دياردة فةرهةنطي و كؤمةلاَيةتي يةكان هةية. ئةطةر هةندصكيان بة باش و هاندةر و ثاپثشتي زةيني ئةزانيَت. دةستةيةكي تريان بــص نرخ و بـة كةپك نةهاتوو لصك ئةداتـةوة و وةك كـؤسثي سةر رصطةي ذيري وثصشكةوتن، تةواشـةيان ئةكات.
وةك «ئالن واتس» ئةلَيَت: «ئةبيَ ئوستوورة و ئةفســانة وةك كؤمةپصك لة داســتان و بة سةر هاتةكان لصك دةينةوة كة بـص شك هةندصكيان راســــتةقينة و هةنديَكيش خةياپين. ئةوانةي كة مرؤظ لة بةر هةنـديَ هؤكاري جياواز، وةك باپة جامي دةرخستني ماناي دةرووني بؤ ذياني مروَظ سةيريان ئةكات.»
« ماموَستا قانيع »يش ثصي خؤشـة روانطة كوَنةكان باقة بكات. ئةوانةي كة بة راي خؤي بؤ ذياني سـةردةم نياز و بة كةپكن، رصزيان لص بطريَ و ئةوانةش كة ثرِوثووض و بة كةپك نةهاتوون و وةك رةتةي سةر ريَطاي ذياني جةماورن، دوور بهاوص. ئةو باش ئةزانيَ كة ئوستوورة و حـيكايةتة كؤنةكان طؤرِةثاني قــووپترين بــنةماي غةريزي و دصرين و ئةوسايين. بؤية ئةبيَ بة مةزةنةي سةردةم دةستيان بؤ ببـرصت. وةك« مارك شورصر » ئةلَيََت:« ئوسـتوورة ثصشـانطاي شـانؤي قووپترين ذياري غةريزين. شانؤي زانياري و سةرةتايي مرؤظ، لة جيهانصكدا كة ئةتوانيَت بة هةيكةلي جؤرا و جؤر قوت ببصتةوة و خؤ دةربخات. دةر كةوتنصك كة باوةرِ و روانطة تايبةتي يةكان ثصيةوة بةستراون.»
«قانيع»يش بؤ ئةوةي جةماوةر بةرةو ذياني سةردةم ثاپ ثصوة بنصت، ئاماذة بة ضةوتي و نالةباري باوةرِة كؤن و خؤرافي يةكان ئةكات:
× لةداري ثيـر مةسوور و ثيــرة دةستوورت ض نةفعيَ دي
لة قةبري مامة شاكة و سؤفي ريش سوورت ض دي ئيمداد؟
×دةستي مةردي توند لة حةپقـةي كاسبـي محكةم بكة
ثــــــووپص ناكا هيممةتي ثيـرشاليار و كـؤنة ثؤش !
×بة دينم بت ثةرةستي عارة بؤدين
دةسا ثةرسيني ئاوي كاني با بةس
×جصي كشت و كاپم تا بپصي كةمة
بةلاَم ثرض و ريش تا بپصي هةمة
لة هالَ و شةوةو خصوي سةر كاني
جنؤكةي زل زل دصوي شةيتاني
مةكتةبص نةبوو ئةمانة لابا
زانين و راستي تصدا ثةيدا كا
×كة شصخ وةفاتي فةرموو طةيشتة جصي نيهاني
شصخ زادة ئةو سةعاتة ئةبيَتة غةوسي ٍٍٍٍساني
كةس ناية بؤ حيساب و كيتاب و ئيمتحاني
ضةسثاوي دةستي غةيبة نةجمة و نيشاني شاني
بالة كؤتاييدا ئاواتة بةرز و ئةفسووناويية كةي «قانيع» بكةمة مةزةي باسةكة و شـنةيةك ئاراستةي زةيني ماندووتان بكةم كة ئةپصت:
ئةپصن زووحاك دپـي بةردي بة بـةنـديخانة دانا بــوو
بةلاَم شمشصري مةرطي خؤي لة كوورةي كاوة ئاو دابوو
سةرضاوةكان :
1ـ ديواني قانيع ـ كؤ كردنةوةي بورهان قانيع ضاثي دووهةم 1991 سلصماني .
2ـ رؤياـ حماسةـ اسگورة، ميرجلال الدين كزازي .
3ـ مباني نقدادبي،ويلفرد طرين ـ لي مرطان ـ جان ويلنيطم ـ ترجمةفرزانة گاهري .
4ـ شرح شوكران ـ دفتردوم ـ سيدعلي چالي .
5ـ اسگورةهاي ملل ـ يونط .
6ـ مجلة بيدار شمارة 3 .
تصبيني:
ئةم وتارة لة طوظاري رامان بپاو كراوةتةوة.